2- پیشینه پژوهش

در بین کشورهای آفریقایی، آفریقای جنوبی از موقعیت ممتازی در این خصوص برخوردار است. این کشور پس از استقلال و برای آگاه نمودن شهروندان از حقوق اجتماعی خود، برنامه های کلانی را در جهت تقویت سواد اطلاعاتی آنان به مورد اجرا درآورد. در چنین فضایی، رهبران علمی جامعه و کتابداران تشخیص داده اند که باید جریان یادگیری را اصلاح نمود تا به این وسیله توانایی های سواد اطلاعاتی مردم افزایش یابد و یادگیری به روندی دائمی مبدل شود (فورد، ????).
این دولت اخیرا برنامه اینفوکام 2025 را تصویب نموده که استراتژی ملی دولتی در موضوع فناوری اطلاعات و ارتباطات است و به مثابه مبنای مشترک پروژه های فناوری اطلاعات و ارتباطات عمل می کند. در سال های اخیر کتابداران و دانشگاهیان برای ارتقای فرایند یادگیری برای همه، همکاری نموده اند و دستور العمل های مربوط به سواد اطلاعاتی نیز به عنوان بخشی از آمادگی برای یادگیری مادام العمر، مورد استفاده قرار گرفته است.امروزه کتابداران دانشگاهی آفریقای جنوبی دریافته اند که آموزش سواد اطلاعاتی باید با برنامه های درسی ادغام شود تا بتوان سواد اطلاعاتی مردم را به حداکثر ممکن رساند (عسگر زاده، ,1386 ).

یونسکو 132 :
بر اساس بیانیه کتابخانه های عمومی یونسکو در سال ????، حقوق مردمی متضمن آموزش مناسب و آزادی و دسترسی نامحدود به دانش، اندیشه، فرهنگ و اطلاعات است. از این رو نقش مهم اجتماعی و فرهنگی بر عهده کتابخانه است،کتابخانه ها نیز می توانند در اجرای این نقش مهم خود آموزش سواد اطلاعاتی به عموم شهروندان رادر دستورکار خود قرار داده و از این طریق به اهداف موردنظر دست یابند. همچنین در بیانیه یونسکو اظهار شده که پیشبرد سواد آموزی به هر دو صورت سنتی و جدید، با حمایت و مــشارکت در فعالیتهای33سواد آموزی و انجام برنامه هایی برای تمام گروههای سنی از وظایف کتابخانه ها محسوب می شود. ایجاد چنین فعالیت هایی در صورت لزوم با تأمین تسهیلات و گسترش اطلاعات و مهارتهای سواد آموزی رایانه ای به عمل می آید. یکی از مهمترین نکاتی که در اساسنامه ایفلا به چشم می خورد این است که تنها با ایجاد انبوهی از اطلاعات و اندیشه های انتقادی و استفاده عمومی از این اطلاعات است که خواهیم توانست در متقاعد ساختن دولتهایی که در روابط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی خود با دیگر کشورها، تضییع حقوق بنیادی آزادی بیان را نادیده می گیرند به موفقیت هایی دست یابیم (فرانچس د. سوزا، 1375). پیداست که بدون داشتن مهارتهای بازیابی، ارزشیابی و تحلیل اطلاعات، یا به عبارت دیگر بدون سواد اطلاعاتی عملاً امکان داشتن درک درست، کاری نا ممکن خواهد بود (نوروزی چاکلی،1383).
2-1-5- سواد اطلاعاتی در ایران2 24 :
در کشور ایران ، هر چند از ابتدا برنامه های آموزشی به صورت پراکنده در برخی از سازمانها برگزار می گردد. اما به نظر نمی رسد که آموزش جزئی از برنامه های ضروری همه سازمانها و مراکز باشد . غیر از اینها وزارتخانه هایی مانند آموزش و پرورش در داخل خود برنامه هایی از جمله آموزش ضمن خدمت و مانند آن را اجرا کرده تا کارکنان تحت پوشش خود را از لحاظ علمی ارتقاء بخشد . ولی آنچه که امروزه در سازمانها از آن به عنوان سازمان یادگیرنده ُیاد می کنند کاملاً متفاوت از گذشته است و در بحث مدیریت دانش ، همه افراد سازمان باید از یکدیگر یاد بگیرند و به یکدیگر یاد بدهند تا به این طریق دانش ذهنی کارکنان که حاصل تجربه چندین ساله خدمت آنها است ، در داخل سازمان و در راستای اهداف آن به جریان بیفتد و با بازنشستگی فرد و مرخص شدن از سازمان ، بدون استفاده خارج نشود . با درک این ضرورت و فرآیند جهانی شدن ، لزوم رقابت ، اهمیت اطلاعات و دانش چنین به نظر می رسد که دولت نیز در برنامه چهارم توسعه کشور ، توسعه مبتنی بر دانایی (دانش – مدار ) را به عنوان اولین هدف کلی این برنامه چهار ساله قرار داده است . سواد اطلاعاتی یکی از ملزومات مدیریت دانش است و مدیریت دانش خود می تواند مبنای توسعه دانش مدار قرار گیرد. در این زمینه باید تحقیقات گسترده ای ایجاد شود تا ابعاد مختلف آن را از دیدگاههای مختلف مورد بررسی قرار گیرد (بیگدلی ،1383).
آموزش استفاده کنندگان کتابخانه ها در ایران نخستین بار در ترجمه یک مقاله در اوایل دهه 1360 مطرح شد. همچنین، ارائه مقاله ای در اولین سمینار اطلاع رسانی پزشکی در سال 1367 در مشهد یکی دیگر از نخستین تلاش هایی بود که برای جلب توجه کتابداران ایرانی نسبت به آموزش شیوه استفاده از کتابخانه ها انجام گرفت(فتاحی، 1367).
مفهوم سواد اطلاعاتی توسط پریرخ (1377) و سپس تقوی (1377) مورد اشاره قرار گرفت، او در روند توجه به آموزش استفاده کننده دریافت که هدف از آموزش استفاده کننده، پرورش مهارت های سواد اطلاعاتی و یاد گیری مستقل به عنوان پیش نیاز برای فراگیری مادام العمر است. در این بررسی، کتابخانه ها به عنوان نهادهایی در جامعه که مسئولیت تربیت با سوادان اطلاعاتی را دارند، معرفی شدند. به تدریج فعالیت در کتابخانه ها و نقش کتابداران در رابطه با آموزش سواد اطلاعاتی مورد توجه قرار گرفت. بررسی رو به رشد مقاله های فارسی منتشرشده طی دو دهه اخیر در زمینه سواد اطلاعاتی نشان می دهد که جامعه کتابداری و اطلاع رسانی به تدریج اهمیت این مفهوم را درک کرده و برای عملی نمودن آن تلاش کرده است. در دهه 1370، با توجه به رشد تعداد گروه های آموزش کتابداری و در نتیجه افزایش تعداد کتابداران متخصص در ایران، برنامه های آموزش استفاده کنندگان به ویژه در کتابخانه های دانشگاهی با جدیت بیشتری دنبال شد. در این راستا، وجود دروسی که مستقیم یا غیر مستقیم در برخی رشته های دانشگاهی به آموزش مباحث استفاده از کتابخانه ها و منابع اطلاعاتی می پرداخت، موجب شد تا برخی از کتابداران به منزله مدرسان برخی از این درس ها در کلاس ها یا کتابخانه ها نقش ایفا نمایند و به تدریج اعتماد به نفس بیشتری در حوزه آموزش پیدا کنند (پریرخ، 1386).
در دانشگاه علوم پزشکی مشهد، برنامه هایی برای پزشکان و یا رزیدنت ها برگزار شده است. دانشگاه شریف نیز به ارائه برنامه هایی نسبت به آشنایی با منابع الکترونیکی و چگونگی جستجو در آنها ارائه کرده است. در کتابخانه مرکزی دانشگاه فردوسی مشهد نیز از سال 1378 برنامه های آموزشی در رابطه با بهره گیری از منابع، مراجع، پایگاه ها و اینترنت در دسترسی به اطلاعات برای اعضای هیات علمی، کتابداران و دانشجویان اجرا شد. آمار و ارقام مربوط به این آموزش ها و عنوان برنامه ها در گزارش چهار ساله کتابخانه مرکزی منتشر شده است. در سال 1382، در قالب طرحی پژوهشی، برنامه آموزش سواد اطلاعاتی برگزار شد (پریرخ،1383).
در دانشگاه علوم پزشکی مشهد از سال 1375 برنامه های آموزشی با هدف برقراری ارتباط بین استفاده کننده و کتابخانه و نیز افزایش توانایی استفاده کنندگان در بهره گیری از منابع و امکانات موجود در کتابخانه تشکیل شد (مدیر امانی، 1383) گزارش بررسی وضعیت کارگاه های برگزار شده نشان داد که بیشتر اعضای جامعه مورد پژوهش، موفقیت کارگاه ها را در زمینه آموزش اینترنت و بانک های اطلاعاتی و نیز مهارت های کاوش در حد عالی و متوسط ارزیابی کردند (مدیر امانی،1383).
رقابی و شریفی(1383) در گزارش خود از کارگاه های برگزار شده در دانشگاه صنعتی شریف نشان دادند که 99% شرکت کنندگان، آموزش های سواد اطلاعاتی را در شناسایی منابع اطلاعاتی و چگونگی دسترسی و دریافت اطلاعات مورد نیاز خود موثر دانسته خواستار ایجاد شرایط مناسبی برای تداوم این دوره های آموزشی شده اند .
در بررسی مجموعه مقاله های همایش”آموزش استفاده کنندگان و توسعه سواد اطلاعاتی” در خرداد ماه 1383در مشهد نشان می دهد که سواد اطلاعاتی و آموزش آن از ابعاد گوناگون نظری، عملی و پژوهشی مورد توجه کتابداران ایرانی بوده است و گزارش فعالیت چند کتابخانه در زمینه آموزش کاربران بیانگر آن بود که کتابخانه های دانشگاهی نیز برنامه هایی جهت آموزش سواد اطلاعاتی اجرا کرده اند. نتایج برخی پژوهش ها و پایان نامه ها که در این همایش ارائه شد مشخص می کند که فعالیت های پژوهشی در عرصه سواد اطلاعاتی در ایران به تدریج مورد توجه قرار گرفته است.تنها دانشگاهی که آموزش مهارت های سواد اطلاعاتی را اجباری و پیش نیاز گذر از یک مرحله و ورود به مرحله بعد به شمار آورده است، دانشگاه علوم پزشکی مشهد می باشد.با وجود این فعالیت های پراکنده به جز کارگاه های برگزار شده در سال 1383 در کتابخانه مرکزی دانشگاه فردوسی مشهد که برای پیشبرد پژوهش صورت گرفت در هیچ یک از دانشگاه ها و موسسات، آموزش کلیه مهارت ها مورد نظر نبوده است (پریرخ،1386) در میان کتابخانه های عمومی می توان از کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی یاد کرد که با برگزاری انواع کلاس ها و کارگاه های مربوط به سواد اطلاعاتی و نیز تهیه انواع بروشور ها و منابع آموزشی جایگاه خاصی در ایران دارد (حافظی و بختیاری،1383).
2-1-6- سواد اطلاعاتی در آموزش عالی
تحقق یادگیرندگان مادام العمر، مأموریت محوری مؤسسات آموزش عالی است. آموزشکده های عالی ودانشگاه ها با اطمینان از این که افراد، توانمندی های فکری لازم برای استدلال و تفکر انتقادی را کسب کرده اند و با کمک به آنان در ساختن چارچوبی برای این را یاد بگیرند، مبانی رشد مستمر در حیات شغلی، و نیز ایفای نقش “چگونه یادگرفتن”که به مثابه شهروندان و اعضای آگاه جامعه را در اختیار آنان می گذارند. سواد اطلاعاتی عنصر اصلی و مؤثر در یادگیری مادام العمر است. قابلیت های سواد اطلاعاتی، یادگیری را به آن سوی محدوده کلاس درس گسترش می دهد و با گذار افراد به دوره کارورزی، نخستین مشاغل حرفه ای، و افزایش مسئولیت ها در همه عرصه های زندگی، زمینه ساز همراهی کندوکاوهای خود?راهبر در میدان عمل میشود. از آنجا که سواد اطلاعاتی با ارزیابی، مدیریت، و به کارگیری اطلاعات موجب ارزش افزایی قابلیت های دانشجویان می گردد، (کیامنش،1382).
دانشجویانی که در بیرون از پردیس های متعارف و معمول دانشگاهی ساکن اند، غالبٌا از طریق شبکه و مجراهای دیگر به اطلاعات دسترسی می یابند، و فناوری های یادگیری توزیع شده، اقدام به تدریس و یادگیری را در هنگامی که مدرس و دانشجو در زمان و مکان واحدی حضور ندارند، امکانپذیر می سازند.
چالش پیشاروی کسانی که به ترویج سواد اطلاعاتی در دوره های آموزش از دور می پردازند، ایجاد طیفی از تجارب آموزشی در رابطه با منابع اطلاعاتی است، به گونه ای که با آنچه که در پردیس های متعارف و معمول ارائه می گردد قابل مقایسه باشد. قابلیتهای سواد اطلاعاتی برای دانشجویان یادگیری از دور، باشند” حضوری ” باید در حدی مشابه با قابلیت های ارائه شده برای دانشجویان تلفیق سواد اطلاعاتی با برنامه های درسی، در همه خدمات و برنامه های مورد ارائه، و در عرصه حیات اداری دانشگاه، نیازمند تشریک مساعی هیئت علمی، کتابداران، و دیگر مجریان است. اعضای هیئت علمی از طریق تدریس و با هدایت بحث های مرتبط، بستری برای یادگیری فراهم می آورند. آنان همچنین دانشجویان را به کشف ناشناخته ها برمی انگیزند، در راه تأمین هرچه بهتر نیازهای اطلاعاتی راهنمایی می کنند، و بر پیشرفت دانشجویان نظارت می نمایند. کتابداران دانشگاهی فرایند ارزیابی و گزینش منابع فکری لازم برای برنامه ها و خدمات را هماهنگ می کنند و مجموعه های منابع اطلاعاتی و بسیاری از نقاط دسترسی به اطلاعات را نگهداری می نمایند؛ و دانشجویان و اعضای هیئت علمی را که در جستجوی اطلاعات هستند آموزش می دهند
مجریان، فرصت هایی را در راه همکاری و در راه توسعه کارکنان برای هیئت

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   تحقیق با موضوع استان کردستان، مصرف کنندگان، عرضه و تقاضا
دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید