یارانه و انواع آن

آنچه امروزه در جامعه ما با عنوان یارانه از آن نام برده می شود، در واقع عبارت است از: پرداخت مستقیم و یا غیرمستقیم نوعی کمک مالی، امتیاز اقتصادی یا اعطای برتری ویژه ای به موسسات خصوصی خانوارها و یا واحدهای دولتی که برای دستیابی به هدف های مورد نظر انجام می پذیرد. از مهمترین هدف هایی که دولت ها، به ویژه در کشورهای در حال توسعه مانند کشور ما یارانه پرداخت می کنند، جلوگیری از گسترش فقر و بحران های اجتماعی و تلاش برای برقراری عدالت، حتی به بهای از دست رفتن بخشی از کارایی اقتصادی است. اما تعاریف گوناگون و دسته بندی های متعدد از یارانه وجود دارد که در ادامه به چند نمونه اشاره می شود:

یارانه در فرهنگ لغت آکسفورد:مقدار منابعی که از محل بودجه عمومی به صنایع و یا بازرگانی پرداخت (کمک) می شود تا مبالغ خدمات و یا کالایشان را در سطح پایین نگه دارند.

در فرهنگ لغت کمبریج: مبلغی که به عنوان قسمتی از مبلغ تمام شده کالا از طرف دولت یا سایر ارگانها به تولیدکنندگان برای حمایت و تشویق آنان پرداخت می شود.

بانک جهانی: یارانه سود اقتصادی است که معمولاً دولت ها به تولید کنندگان کالا برای تقویت بازار رقابتی کشورها پرداخت می کنند و این یارانه ها ممکن است مستقیم یا غیرمستقیم باشد. همچنین یارانه ها به دو نوع یارانه های صادراتی و یارانه های داخلی کشورها تقسیم می شوند. یارانه های صادراتی مساعده های قابل تفویض در نزد شرکتهایی است که دولت به شرط صادرات محصولاتشان این یارانه ها را در اختیار این شرکتها قرار می دهد. یارانه های داخلی کشورها نیز مساعداتی است که به صورت غیر مستقیم به مردم پرداخت می شود.

یارانه: پرداخت‌های‌ جاری‌ و بلاعوض‌ واحدهای‌ دولتی‌ به ‌بنگاههای‌ اقتصادی‌ است‌ که‌ براساس‌ میزان‌ فعالیت‌های‌ تولیدی‌ آن‌ها و یا مقدار یا ارزش‌ کالاها یا خدمات‌ تولیدشده‌، فروخته‌ شده‌ یا وارد شده‌ توسط آن‌ها تعیین‌ می‌شود.

2-2-1)یارانه دولتی

مقدار قیمت تمام شده (حقیقی)کالا یا خدمات است با قیمت تعدیل شده آن، برای حمایت از گروه هدف که مرجعی پرداخت می نماید تا با حمایت از گروه هدف، انتظارات مرجع تامین گردد.که منظوراز گروه هدف ،گروهی است که از نظر مرجع پرداخت کننده،مستحق دریافت یارانه به حساب می آید.وهمچنین مرجع پرداخت کننده،منبعی است که یارانه را با هدف مشخص پرداخت می نماید.هرمنبعی که قبول کند قسمتی یا تمامی هزینه کالا یا خدماتی را پرداخت نماید، مرجع پرداخت کننده یارانه به حساب می آید.

یارانه = سطح توان خریدعمومی – قیمت تمام شده کالا یا خدمات؛

سطح توان خرید عمومی، مقدار توان خرید است که عموم مردم می توانند به بازار مراجعه کرده ومایحتاج خود را تهیه نمایند.عموم مردم با توجه به میزان درآمد خود توان خرید انواع کالا واستفاده از خدمات را در حد مورد نیاز ندارند. اگر کالا و خدمات باقیمت تمام شده ارائه گردد.بیشتر مردم توان خرید نخواهند داشت. آنچه مورد نیاز مردم است در بازار وجود پیدا می کند،اما مردم نمی خرند، در این حالت هم تولید کننده هم مصرف کننده متضرر می شوند.به همین خاطرمرجعی حمایت می کند تا کالای تولید شده، با قیمت تعدیل شده بفروش رسد.( آشنایی با نظام هدفمند کردن یارانه ها،ص3)

یارانه‌ ممکن‌ است‌ برتولیدات‌ داخلی‌ یا برکالاهای‌ وارد شده‌ تعلق‌ گیرد درمورد تولیدات‌ داخلی‌ یارانه‌ ممکن‌ است‌ به‌ منظور تحت‌ تأثیر قراردادن‌ سطح‌ تولید یا تاثیر گذاشتن‌ برارزش‌ تولیدات‌ فروخته‌ شده‌ یا جبران‌ زیان‌ آن‌ها پرداخت‌ شود. در واقع عبارت است از پرداخت مستقیم یا غیر مستقیم نوعی کمک مالی، امتیاز اقتصادی یا اعطای برتری ویژه ای به موسسات خصوصی ، خانوارها و یا واحدهای دولتی که جهت دستیابی به اهداف مورد نظر انجام می پذیرد . ( البته در گذشته از وازه سوبسید در این رابطه استفاده می گردید.)

یارانه‌ به‌ مصرف ‌کننده‌ی‌ نهایی‌ تعلق‌ نمی‌گیرد لذا کمک‌های‌ مستقیم‌ دولت‌ به‌ خانوارها انتقالات‌ جاری‌ بوده‌ وبه‌ عنوان‌ مزایای‌ تامین‌ اجتماعی‌ تلقی‌ می‌شوند. همچنین‌ یارانه‌، کمک‌های‌ دولت‌ به‌ بنگاه‌ها برای‌ تامین‌ مالی‌ تشکیل‌ سرمایه‌‌ی آن‌ها یا جبران‌ خسارت‌های‌ واردشده‌ به‌ دارایی‌ سرمایه‌ را دربرنمی‌گیرد. یارانه ها پرداخت های بلاعوض جاری هستند که دولت ها براساس فعالیت های تولیدی و یا میزان و یا ارزش تولید، فروش و یا واردات کالاها و خدمات به بنگاه ها پرداخت می کنند.یارانه ها را تولیدکنندگان یا واردکنندگان داخلی دریافت می کنند.

مقدار منابعی که از محل بودجه عمومی به صنایع و یا بازرگانی پرداخت (کمک) می شود تا مبالغ خدمات و یا کالایشان را در سطح پایین نگه دارند.

2-2-2)میزان پرداخت یارانه:

کشوری توسعه یافته،کشوری است که منابع انسانی علمی و فنی قوی داشته باشد.تا بتواند از منابع مختلف کشور استفاده بنماید.در کشور توسعه یافته به علت وجود رفاه عمومی وخصوصی در حد بالا،و اندک بودن تعداد کم درآمد و بی درآمدی کمترین یارانه پرداخت می شود.تعداد یارانه بگیران هرچه به صفر برسد آن کشور مقتدرتر خواهد بود.اگر سال به سال تعداد یارانه بگیران از صفر دور شود و به طرف صد میل نماید،کشور عقب مانده تر خواهد بود به عبارت دیگر هرچه از تعداد افرادی که زیرخط فقر زندگی می کنند کاسته شود و به تعداد کسانی که بالای خط فقر زندگی میکنند افزوده شود،کشور توسعه یافته تر است.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دلیل نیاز به مالی رفتاری

یکی از شاخص های مهم در تعیین کشورهای پیشرفته و عقب مانده می تواند، میزان یارانه پرداختی نسبت به کل بودجه و تعداد یارانه بگیران زیر خط فقر نسبت به کل جمعیت باشد. این معیار بین دو یا چندکشور یا کل کشورها قابل مقایسه است.(سایت دنیای اقتصاد)

عموماً یارانه به کمکی گفته می شود که دولت ها برای کمک به مردم کشورشان به انها پرداخت می کنند و به دو صورت نقدی و غیر نقدی می باشد.

  • یارانه هدفمند چه نوع یارانه ای است؟

یارانه هدفمند (هدفمندی یارانه ها) معمولاً بصورت یارانه نقدی به قشر کم درامد جامعه و برای کاهش فاصله طبقاتی پرداخت می گردد.

2-2-3)یارانه با توجه به گروه هدف

یارانه ها با توجه به اهداف به چندین روش می توان دسته بندی کرد.به چند دسته بندی مهم اشاره می شود:

  1. یارانه حمایت از تولید کننده: دولت به تولید کننده نقدی یا غیر نقدی می دهد تا تولید کننده توان تولید کالا را داشته باشد.
  2. یارانه حمایت از مصرف کننده: دولت به مصرف کننده یارانه نقدی یا غیر نقدی می دهد تا مصرف کننده توان خرید کالا یا خدماتی که با قیمت تمام شده به بازارعرضه می شود را داشته باشد.
  3. یارانه حمایت از توزیع کننده: دولت به توزیع کننده یارانه نقدی یا غیر نقدی می دهد تا مصرف کننده وتولید کننده توان خرید کالای عرضه شده به بازار را داشته باشد.

2-2-4)یارانه با توجه به نوع پرداخت آن:

  1. یارانه نقدی:یارانه ای که بصورت ریالی به گروه هدف به عنوان حمایت و برای کم کردن اختلاف طبقاتی موجود در جامعه به افراد کم درامد جامعه پرداخت می شود .
  2. یارانه غیر نقدی: یارانه ای که به صورت غیر ریالی به صورت های گوناگون دراختیار گروه هدف قرار داده می شود.مثل:بخشودگی مالیاتی به تولید کننده گان ؛دولت به پایین اوردن قیمت کالاهای ضروری مانند نان و حامل های انرژی (برق، گاز، بنزین و …) می پردازد مشکل این روش این است که افراد پردرآمد جامعه که معمولا حدود 20% جمعیت را تشکیل می دهند بیش از 80% یارانه را به خود اختصاص می دهند.

 

 

 

2-2-5) یارانه با توجه به چگونگی پرداخت:

  1. یارانه مستقیم:پرداخت کننده یارانه کمک نقدی خودرا بطور مستقیم در اختیار تولید کننده قرار می دهد.
  2. یارانه غیر مستقیم: پرداخت کننده یارانه کمک نقدی خودرا بطورغیر مستقیم در اختیار تولید کننده قرار می دهد. پرداخت کننده یارانه،کمک می کند تا موسسات ، شرکت ها ، کالا و خدمات عمومی خود را با قیمتی کمتر از هزینه تمام شده به مصرف کنندگان عرضه نمایند.

 

2-2-6)یارانه با توجه به سطح عملکرد:

یارانه باز: یارانه ای که به عموم ملت تعلق می گیرد مثل نان.

یارانه بسته: پرداختی است که به افراد یا گروه و بخش های خاص تعلق می گیرد.مثل یارانه کاغذ که فقط به صاحبان روز نامه ها تعلق می گیرد.

  • براساس هدف:یارانه ها به صورت اقتصادی،توسعه ای، اجتماعی ، سیاسی، نظامی، دینی یا فرهنگی تقسیم می شود.
  • براساس بخش اقتصادی:بر این اساس یارانه ها به صورت مصرفی، تولیدی، توزیعی، صادراتی، وارداتی و….دسته بندی می شود.

انواع کمک بلاعوض در اقتصاد ایران که قصد دولت کمک به بخش های یاد شده است:

بعضی یارانه های بسته در اقتصاد عبارتند از:

کمک بلاعوض دولت به شرکت های دولتی و غیر دولتی، صندوق رفاه و قرض الحسنه، شهرداری ها ،کمیته امداد، بخشی از کارمزد تسهیلات بانکی….

 

 

هدفمند کردن یارانه ها و مشکلی به نام تورم:

تا سال 2008، اکثر کشورهای جهان قانون هدفمندی یارانه ها را اجرا کرده و در بیشتر مواقع، ابتدا با مشکلات اقتصادی از جمله تورم غیرقابل کنترل مواجه شده اند که این مشکلات با اتخاذ سیاست های صحیح مرتفع گشته است.

برداشته شدن یارانه ها از سوخت و حامل های انرژی باعث کاهش درآمد و پس انداز خانوارها و در نتیجه کاهش مصرف کل جامعه می شود و این موضوع کاهش تورم را در بر دارد. دکتر دیهیم نایب رییس انجمن اقتصاددانان با اشاره به مشکلات ناشی از توزیع پول به تشریح انتظارهای تورمی پرداخته و از”انتظار تورمی” به عنوان نگران کننده ترین بخش برداشته شدن یارانه ی سوخت در ایجاد تورم یاد کرد. نایب رییس انجمن اقتصاددانان از اهمیت کانالیزه کردن مابه التفاوت پول یارانه ها به سمت تولید و ایجاد اشتغال سخن گفت و افزود: “در بحث هدفمند کردن یارانه ها بدترین کار ممکن، واگذاری پول به مردم است. وی در ادامه پیشنهاد کرد که پول جمع آوری شده از هدفمندی یارانه ها به پایین آوردن هزینه تولید و ایجاد تکنولوژی برای مصرف کمتر انرژی اختصاص یابد و به زیرساخت ها بیش از پیش بها داده شود.

 

 

دسته‌ها: مقاله