جبران کننده بر روی رشد و تکامل گیاه، تا حدی کاهش یابد (اکیویدو3، 1991؛ پاریهار4 و همکاران، 1974). تنش آب از طریق تأثیر بر، پنجه زنی، فتوسنتز و پیری برگ، تعداد و اندازه دانه می تواند بر عملکرد مؤثر باشد (فردریک5 و کامبراتو6، a1995؛ قومان7 و مائوریا8، 1986).

1-1- جو
جو یکی از غلات مهم در جهان است که به عنوان غذا مورد استفاده بشر و حیوانات قرار می گیرد. این گیاه علفی متعلق به خانواده گرامینه (گندمیان) می باشد و دارای انواع زراعی و وحشی می باشد. نسبت به گندم سازگارتر بوده و در همه نواحی معتدل و در بسیاری از نقاط سردسیر هم به عمل می آید. در دیم زارهایی که رطوبت خاک و بارندگی برای رشد گندم ناکافی باشد، جو می تواند جایگزین آن شود. خاستگاه جو همانند گندم، منطقه حلال حاصلخیز می باشد. جو زراعی شاید از گونه جو وحشی دو ردیفه که دارای محور سنبله شکننده ای است و به راحتی تلاقی با جو زراعی است، منشأ گرفته باشد (امام، 1382). در مناطق خشک، چون جو نسبت به شرایط نامساعد محیطی متحمل تر است و از طرفی، زودتر از گندم می رسد، برای پرهیز از خطر خشکی در آخر فصل، کشت آن بر گندم ترجیح داده می شود (امام، 1382). کارآرایی استفاده از آب در جو در شرایط تنش خشکی زیادتر از گندم است. علاوه بر این، کارایی استفاده از آب در ارقام ریشک دار زیادتر از ارقام بدون ریشک است. جو نسبت به شرایط غرقاب حساس است (زارع، 1385).

1-2- ویژگی های گیاه شناسی جو
شباهت های ظاهری زیاد بین گندم و جو وجود دارد. تفاوت برگ جو با گندم در گوشوارک هاست که در جو بزرگ و بدون کرک، ولی در گندم کوچک و کرکدار می باشند. افزون بر این، نوک برگ اول جو قدری پهن است. ولی نوک برگ اول گندم تیز است. گرچه رنگ سبز برگ های جو به تیرگی برگ های گندم نیست، ولی چون رنگ برگ تحت تأثیر برخی عامل های زراعی از جمله میزان کود نیتروژن تغییر می کند. معیار مطمئنی برای تشخیص گندم از جو نمی باشد. ساقه های جو مانند ساقه ی گندم بند بند و توخالی است و در محل گره ها توپر می باشد معمولا هر ساقه ی جو از 5 تا 7 میانگره تشکیل شده است که میانگره های پایینی کوتاه تر از بالایی می باشند. به آخرین میانگره های ساقه که زیر سنبله قرار دارد. دم گل آذین گفته می شود شمار ساقه در هر بوته ی جو تحت تأثیر عامل های مؤثر بر پنجه زنی معمولا بین یک تا شش ساقه متغییر است به گونه ی معمول، جوهای دو ردیفه شمار برگ و پنجه ی بیشتری در هر بوته تولید می کنند (امام، 1384).
جو مانند گندم داری گل آذین سنبله ای مرکب است، ولی در هر سنبلک جو بر خلاف گندم فقط یک گلچه وجود دارد. در جو به هر پلکان محور سنبله سه سنبلک چسبیده است، حال آنکه در گندم به هر پلکان محور سنبله تنها یک سنبلک چسبیده است. از سنبلکی که به هر پلکان محور سنبله چسببیده اند، در جوهای دو ردیفه تنها یک سنبلک (سنبلک وسطی) و در جوهای شش ردیفه هر سه سنبلک بارور هستند که معمولا اندازه ی سنبلک وسطی بزرگ تر از دو سنبلک کناری است (زارع، 1385).

1-3- ساختمان سنبله جو
گل آذین گیاه جو سنبله است که در نوک ساقه قرار گرفته است محور سنبله معمولا از دو طرف قرینه است. گره تحتانی محور سنبله را یقه می نامند. در هر گره محور سنبله سه سنبلک ایجاد می شود به طور معمول هر سنبلک از یک گلچه و دو گلوم باریک تشکیل شده است چون در اغلب ارقام لما و پالئا بعد از کوبیدن محصول متصل به دانه باقی می مانند. جو به عنوان غله دانه ریز تلقی می گردد. سنبلک مرکزی در هر گره بزرگ ترین سنبلک است و سنبلک های جانبی طیفی از کاملا بارور در جوهای شش ردیفه تا کاملا عقیم در جوهای دو ردیفه را تشکیل می دهند (استوک، 1985).

1-4- سطح زیر کشت جو
بنابر آمار سازمان خواربار جهانی (FAO) تولید جو در سال 2010 معادل 155 میلیون تن بوده که از مساحتی معادل 57 میلیون هکتار به دست آمده است. سطح زیر کشت و میزان تولید جو در استان فارس در سال زراعی 1387-1388 در جدول 1-1 آورده شده است.

جدول 1-1- میزان و سطح زیر کشت جو در استان فارس (زارع، 1385)
منبع
استان فارس
میزان تولید آبی (تن)
109841
میزان تولید دیم (تن)
52383
جمع (تن)
162224
سطح زیر کشت جو آبی (هکتار)
34716
سطح زیر کشت جو دیم (هکتار)
52436
عملکرد جو آبی (کیلوگرم در هکتار)
3164
عملکرد جو دیم (کیلوگرم در هکتار)
999

1-5- مراحل رشد گیاه جو
مراحل گوناگون زندگی جو همانندی زیادی به گندم دارد و همان سیستم کدبندی زیداکس که در مورد گندم شرح داده شد، در مورد جو هم درست است. مراحل اصلی زندگی جو در جدول 1-2 آورده شده است.
جدول 1-2- مراحل اصلی زندگی جو (زارع، 1385)
مرحله
کد زیداکس
معادل انگلیسی
جوانه زنی

Germination
سبزشدن
1
Emergence
پنجه زنی
2
Tillering
ساقه رفتن
3
Stem elongation
غلاف رفتن (آبستنی)
4
Booting
ظهور سنبله
5
Ear emergence
گلدهی (گرده افشانی)
6
Flowering
شیری شدن دانه
7
Milk development
خمیری شدن دانه
8
Dough development
رسیدن دانه
9
Ripening

بسیاری از جنبه های زراعی جو همانند گندم است، جو مانند گندم دارای ارقام بهاره و پاییزه است. بخش عمده ی سطح زیر کشت جو را رقم های پاییزه تشکیل می دهند. در مناطقی که به دلیل مساعد نبودن شرایط محیطی در زمستان امکان کاشت جو یا گندم زمستانه وجود ندارد و در اواخر فصل بهار هم بارندگی کم است و تأمین رطوبت کار دشواری است، جو بهاره بر گندم بهاره ترجیح داده می شود. زیرا هم نیاز رطوبتی جو کمتر از گندم است و هم بازده استفاده از آب در جو بیشتر از گندم می باشد.
جو مانند گندم گیاهی روز بلند و یکساله است که اگر کاشت آن در ارقام بهاره با تأخیر صورت گیرد، طول دوره ی پنجه زنی کاهش یافته، شمار ساقه های بارور در واحد سطح کم شده و بنابراین مزرعه تنک و کم پشت می شود. نیاز های گرمایی جو کمتر از گندم و نزدیک به 2000 تا 2500 درجه روز است. کاشت جو در پاییز یک یا دو هفته زودتر از گندم صورت می گیرد، زیرا نهال بذرهای جو نسبت به سرمای اول فصل حساس تر از گندم می باشند (زارع، 1385).

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   منابع پایان نامه ارشد درمورد الگوریتم ژنتیک، نرم افزار، نقطه تقاطع

1-6- انواع جو
در خصوص واکنش به دما، سه نوع جو موجود است:
1. نوع بهاره که به سرما حساس بوده و بنابراین در بهار کاشته می شود.
2. نوع پاییزه که در فصل پاییز کاشته می شود و تا فرا رسیدن فصل بهار، سنبله تولید نمی کند.
3. نوع حد واسط که نسبت به سرما مقاومت کمتری داشته و در نقاط نسبتاً گرمسیر در هر دو فصل بهار و پاییز کشت می شود. جوی بهاره و پاییزه را نمی توان همچون گندم بهاره و پاییزه که تفاوت دانه آنها کاملاً مشخص است، تشخیص داد. جوی پاییزه در بسیاری از نواحی نیمه خشک که بارندگی آنها غالباً در فصول گرم سال (بهار و تابستان) انجام می شود، تقریباً 10 تا 14 روز زودتر از گندم پاییزه کاشته می شود. جوی بهاره را هم تا آنجا که امکان دارد باید زودتر کاشت. البته جو نسبت به سرمای بهاره (دمای زیر صفر) نسبت به گندم حساس تر است. کشت زودتر جوی بهاره سبب می شود که محصول جو قبل از فرا رسیدن ایام گرم و خشک، برسد. تأخیر در کشت جو سبب لاغری دانه و عملکرد پایین می شود (قاسمی، 1382).

1-7- میزان بذر در هکتار
میزان بذر مصرفی در هکتار در زراعت آبی بین 120 تا 200 کیلوگرم و در زراعت دیم بین 60 تا 80 کیلوگرم متغییر است. عمق کاشت بذر در شرایط آبی 3 تا 5 سانتی متر می باشد. پنجه زنی به کود نیتروژن واکنش مثبت و به افزایش تراکم بوته واکنش منفی نشان می دهد حساسیت به خوابیدگی در جو زیادتر از گندم است و جو پس از یولاف حساس ترین غله به خوابیدگی است (امام، 1382).

1-8- مقاومت جو
جو یکی از سازگارترین غلات است که در شرایط آب و هوایی مساعد، در خاک حاصلخیز که قابلیت نگهداری آب در آن زیاد باشد، و همچنین در خاک هایی که pH آنها بین 7 تا 8 باشد تولید می شود. این گیاه نسبت به گندم در برابر خشکی مقاوم تر است و بنابراین در آب و هوایی که آب، سبب محدود کردن تولید غلات می شود، جو می تواند بیشترین محصول را تولید کند. در شرایط دیم هم عملکرد جو بهتر از گندم و چاودار می باشد. تولید جو در همه نوع زمینی با بارندگی سالیانه 200 تا 250 میلیمتر امکان پذیر است. جو نسبت به دمای بالا (بیش از 32 درجه سانتی گراد) مقاوم است. اما در شرایط آب و هوای مرطوب، در برابر دمای بالا بسیار حساس است. دانه جو نسبت به گندم برای جوانه زدن به رطوبت کمتری نیاز دارد. در مواردی که پس از جوانه زدن دانه، گیاه به علت کمبود رطوبت خشک شود، با فراهم شدن شرایط مساعد رطوبتی، گیاه رشد مجدد خود را با شدت بیشتری آغاز می نماید. در مقایسه با سایر غلات، جو نسبت به شوری خاک، چه در مرحله جوانه زنی و چه در مراحل دیگر مقاوم تر است. مقاومت به گرمای آخر فصل در جو زیادتر از گندم است. کارایی استفاده از آب در جو در شرایط تنش خشکی زیادتر از گندم است. افزون بر این، کارایی استفاده از آب در ارقام ریشک دار زیادتر از ارقام بدون ریشک است. جو نسبت به شرایط غرقاب حساس است. الگوی پر شدن دانه ی جو همانند گندم است. فتوسنتز جاری تأمین کننده ی بخش عمده ای از هیدرات کربن لازم برای پر شدن دانه است. فتوسنتز سنبله 30 تا 43 درصد وزن نهایی دانه را تأمین می کند (خدابنده، 1379).

1-9- تاریخچه گیاه جو
منشاء واقعی جو هنوز ناشناخته است. اما بسیاری از محققین، خاستگاه این گیاه را کوه های زاگرس در غرب ایران، آناتولی جنوبی و فلسطین می دانند. بر پایه نظریه والیوف، مبداء جوی ریشک دار و غلاف دار، کشور اتیوپی و شمال آفریقا و مبداء نوع بدون ریشک، ریشک کوتاه و کلاهک دار، آسیای جنوب شرقی، به ویژه چین، ژاپن و تبت است. جو برای تعداد زیادی از مردمان نواحی سردسیر و خشک (به خصوص خاور میانه و شمال آفریقا) منبع غذایی مهمی به شمار می رود. البته امروزه بیشتر برای خوراک دام و تهیه ی فراورده های تخمیری از این گیاه استفاده می کنند. غلات با سطح زیر کشتی معادل 50 درصد زمین های زراعی جهان، نقش مهمی را در اکوسیستم های زراعی مناطق معتدله بعهده دارند ضمن اینکه غلات در سرتاسر جهان تأمین کننده بخش عمده نیاز غذایی بشر هستند در کشورهای در حال توسعه، غلات 70 درصد از نیازهای روزانه انرژی و 70 درصد نیاز پروتئینی را تأمین می کنند (کبیریان، 1376).
1-10- اهمیت اقتصادی جو
از جو استفاده های مختلفی می کنند. بخش قابل توجهی از آن را به صورت درسته یا نیم کوب به عنوان خوراک دام مورد استفاده قرار می دهند. ارزش غذایی دانه جو به دلیل غلاف و پوشینک های داخلی و خارجی غیر مغذی آن، تقریباً 5 درصد از دانه ذرت کمتر است. البته امروزه سعی می شود با اصلاح نژاد جو، انواعی با میزان بیشتری پروتئین و اسید آمینه های ضروری به خصوص لیسین تولید شود.
از جو در پخت و پز برای تهیه ی انواع نان و سوپ استفاده می شود. برای تهیه ی برخی غذاهای کودک هم از جو استفاده می کنند. بعضی انواع جو را پوست کنده یا نیم کوب می کنند و پس از جدا نمودن غلاف، در تهیه سوپ به کار می برند. در صنعت نانوایی ایران از جو بسیار کم استفاده می کنند. در صورتی که مهندسین ژنتیک بتوانند ارزش غذایی این دانه خوراکی را بهبود بخشند، جو می تواند به عنوان یکی از غلات مهم همچون گندم در تهیه ی انواع غذاها و نان ها به کار رود. در برخی کشورها از جو در فرآورده های تخمیری استفاده می شود. مثلاً از دانه جو برای تهیه ی مالت استفاده می نمایند. معمولاً از دانه های چاق و یکنواخت و همچنی

دسته‌ها: No category

دیدگاهتان را بنویسید